MEEM'64, Evolutie, Ideeën, Taal en Creativiteit

Gerard van de Schootbrugge (alias Gerard Espunt)

2012, 14 juli

Dansen om het Higgs-boson.

Dit praatje is meer een aankondiging van enkele buitengewoon leuke en leerzame videootjes. Het draait allemaal om het Higgs-boson. Degenen die dit lezen, zullen er zeker van gehoord hebben. Met de rest van de wereld kan ik hier niet zoveel.

Het Higgs-boson is een serieuze zaak. Het heeft een godsvermogen gekost om een aanwijzing te krijgen voor het bestaan ervan, dus is het ook niet  zo gek dat de voorlichters van CERN en Fermi-lab soms het woord God Particle in de mond nemen.
Ik heb een paar filmpjes gevonden die deels heel leerzaam zijn, deels heel komisch. Sommige zijn allebei.
Ik heb ze aan mijn Nerd-setje gehangen niet omdat ik meen dat de hele fysica een nerd-fenomeen is, maar wel omdat het vakgebied een hoog   nerdgehalte heeft. En dat bedoel ik dan uiteraard positief.   Superintelligente breinen die bereid zijn zich net zo lang als nodig is te focussen op supercomplexe vraagstukken die te maken hebben met de   essentie van de wereld waarin wij leven. En, heel belangrijk, die van de   samenleving ook de gelegenheid en de erkennig (hoewel?) krijgen om hun   talenten en gedrevenheid hiervoor in te zetten.
Kortom, ik vond Higgs wel een leuke aanleiding om weer eens mijn grote sympathie voor de nerd te tonen.

Dan nu het Higgs-boson. Uitleggen hoe dat precies zit, is geen sinecure.   Maar met de hier genoemde filmpjes kom je een aardig eind. Essentie van  het verhaal is dat de deeltjes waaruit de natuur is opgebouwd van   zichzelf niet zoiets als de eigenschap massa bezitten. In de klassieke   natuurkunde is massa een maat voor de mate waarin voorwerpen zich   verzetten tegen een verandering van hun snelheid. Bij deeltjes met   weinig massa gaat dat 'makkelijk', een kleine kracht (gedurende een   kortere tijd) volstaat, bij deeltjes met veel massa moet je meer je best   doen: harder trekken of duwen, d.w.z. een grotere kracht over een   langere periode. Een deeltje zonder massa kan niet anders dan met de   lichtsnelheid bewegen. Er bestaan zulke deeltjes: fotonen   (lichtdeeltjes). Sterker nog, alle elementaire deeltjes zijn van   zichzelf massaloos.
Maar dan zou alles dus met de lichtsnelheid rondvliegen. Even ergens bij   stilstaan zou onmogelijk zijn. Het is duidelijk dat we niet in zo'n   wereld leven, hoewel het soms angstig die kant op lijkt te gaan. Niet   alles vliegt met de lichtsnelheid rond en dat komt omdat de meeste   elementaire deeltjes 'last hebben' van het zogenoemde Higgs-veld. Dit is   een fenomeen dat zich over de hele ruimte uitstrekt (150 jaar geleden hadden we het de ether genoemd). Fotonen merken er niets van en bewegen   daarom met de lichtsnelheid, andere deeltjes wel. De een wat meer dan de  ander en dat uit zich in het feit dat het ene type deeltje wat   makkelijker van snelheid verandert dan het andere. Anders gezegd: het   elektron heeft een kleinere massa dan het proton. De klassieke   eigenschap 'massa' is dus eigenlijk vervangen door een nieuwe   eigenschap: de intenstiteit van de wisselwerking van een deeltje met het   Higgs-veld. In de volgende filmpjes wordt dat op verschillende manieren  in beeld gebracht.

1. Dit is een briljant maar serieus
tekenfilmpje afkomstig van CERN.
2. De BBC staat bekend om zijn uitstekende
wetenschapsvoorlichting. Met name de simulatie van het Higgs-veld is hier illustratief.
3. Ze Frank doet het op zijn eigen manier.
Erg leuk gedaan.
4. Dit is vette pret:
jacksfilms
5. Terug naar de ernst van de zaak. Dit zijn
drie uiterst instructieve filmpjes. Heel goed.