MEEM'64, Evolutie, Ideeën, Taal en Creativiteit

Gerard van de Schootbrugge (alias Gerard Espunt)

2012, 29 mei

De taal leeft, leve de taal.

Ik vind taal leuk. Als ik in de auto   zit, begint er soms in mijn brein van alles te zoemen. Dat is niet   gevaarlijk want mijn vrouw stuurt en zorgt dat we veilig van A naar B   komen. En nog belangrijker: van B naar A, omdat er in B vaak een borrel of een biertje geschonken wordt. Ik kan dan een slok nemen, zij blijft nuchter.
Maar nu even terug naar het zoemen. Dat is niet zo maar zoemen, dat is   taalzoemen. Ik zal een voorbeeld geven. Als je vanuit Duitsland over   Arnhem terugrijdt naar huis, kom je op een bepaald moment een bord tegen   waar de Duitsers Arnheim op hebben geschreven. Dat kunnen ze ook niet helpen, want bij hun heet ieder dorpje ....heim. En dan gaat het bij mij  dus zoemen.
Het Duitse heim is bij ons hem geworden. Heim betekent huis of woonplaats. Heim, hem, maar ook heem.   Een ontheemde heeft geen woonplaats.  We gaan nog een stapje verder:   heim > hem > em / um. Als je de kaart erbij pakt, zie je allerlei plaatsen die eindigen op em of um. En   dat vind ik dan weer leuk omdat ik in Hilversum geboren ben (vlak bij Bussum). Als je die naam Hilversum voor het eerst ziet dan ziet die er best wel ingewikkeld en ook wel een beetje deftig uit. Dat vind ik dus.   Maar toen we twaalf waren, in 1957, en we allemaal naar een nieuwe   school gingen, kregen we van burgemeester Boot een afscheidscadeau. Een boekje over Hilversum getiteld: Bij ons in Hilversum. Dat   boekje was geschreven door Cor Bruin. Die naam zei me toen helemaal   niks, maar twee jaar later las ik mijn eerste grote-mensenboek   geschreven door diezelfde Cor Bruin: Sil de Strandjutter, en ik   vond het magnifiek (en een beetje broeierig). Hoe het ook zij, die Cor   Bruin was een oude schoolmeester. Die ouwe schoolmeesters wisten in die  tijd nog verdomd veel. Cor wist dus ook dat de naam Hilversum   waarschijnlijk was afgeleid van Hilverts heem, waarmee de oeroude   Hilvert, ongetwijfeld een schaapsherder, tegelijk tot stamvader van   Hilversum was gebombardeerd. Terzijde: het Engelse home past natuurlijk ook helemaal in dit verhaal. En wat dacht je van heimwee.


Mensen   die de oorsprong en de ontwikkeling van woorden bestuderen, heten   etymologen. Etymologie is een ontzettend leuk en interessant gebied. En toevallig ken ik een van de beroemdste Nederlandse etymologen: Marlies Philippa. Wij waren allebei lid van C.S. Veritas, de Utrechtse   Katholieke studentenvereniging die al heel lang niet katholiek meer  is.   Afgelopen zaterdag, 26 mei 2012, hield Marlies de Meilezing ter gelegenheid   van de diës (verjaardag) van Veritas. Marlies werd in 1962 lid van   Veritas (50 jaar geleden), ik in 1963. Marlies is onder meer beroemd   geworden door het Etymologisch Woordenboek van het Nederlands waarvan de vier delen in de periode 2003-2009   verschenen. In zijn soort is het het meest omvangrijke werk ter wereld.  Marlies was de grote kracht achter dit enorme werk.
Marlies heeft het niet over heim en heem gehad. Zij stelde een veel   belangrijker onderwerp aan de orde: het poepen en de poep. Er ging een wereld voor me open. Toen we de poep in de vingers hadden, stapte   Marlies over naar een zo mogelijk nog gewaagder onderwerp: de puf. Onder   invloed van het Surinaams heeft puf in onze taal  een tweede betekenis   gekregen: scheet. De rapper Def Rhymz heeft daar volgens Marlies een   niet onbelangrijke rol bij gespeeld. In een van zijn rapliedjes kwam de volgende gevleugelde tekst voor:

"Ik rook geen wiet, ik rook geen stuf, ik word alleen maar high van mijn eigen puf."

Zo ontstaat dus nieuwe taal. En nieuwe muziek, zoals Le Petomane eind negentiende eeuw in Parijs al liet horen.
Let even op de wijsvinger. De hele houding wijst erop dat de wijsvinger  de melodie volgt die deze aarstrompettist ten gehore geeft. Hier een chanson gewijd aan de befaamde broekhoester.

En laten we niet vergeten dat een van de grote namen op het gebied van rap en hiphop een zekere Puff Daddy is. Zijn eerste album heette 'No Way   Out'. Een titel met een bijzondere symboliek.














Le Petomane, trad eind negentiende eeuw op in de Moulin Rouge.