Oma Lipkje Martens van Seyen was de oudste telg in het gezin van Marten van Seyen en Jantje Bakker. Ze had de volgende broers en zussen:
- Willemke van Seyen(geb. 4-11-1896 in Terwispel, ovl. op 11-6-1949 Harlingen). Trouwde op 13-03-1919 met Seye Willemsma (geb. 03-04-1896 te Lippenhuizen, ovl. 14-10-1968, Appelscha). Seye was opzichter bij de Zuiderzeewerken. Willemke en Seye woonden lang in een bungalow in Nieuwe Niedorp (NH, aan de rand van de Wieringenmeerpolder). Later in een bejaardenhuis in Leeuwarden. Dochter Minke, nichtje van Jantje en turntalent, was een goede vriendin van Jantje. Zij kwam ook naar Hilversum.
- Sietze van Seyen(geb. 07-01-1898 in Terwispel). Getrouwd met Antje.
- Hendrik van Seyen(geb. 23-09-1900 in Terwispel, ovl. 11-02-1983 in Gorredijk). Boerde in Terwispel. Hij was getrouwd met Hendrikje Voolstra (1902-1983). Oma Jantje (mijn overgrootmoeder) woonde op hoge leeftijd bij hem in.
- Albert van Seyen, 16-03-1903 (een tijdje in Staphorst gewoond?).
- Roelofje van Seyen, 06-10-1911, ovl. 15-01-2002 in Joure, getrouwd op 23-05-1935 in Beetsterzwaag met Cornelis de Vries, dochter Jannie en zoon Bonne (geestelijk gehandicapt)
3.3 1918. Jantje geboren in Gorredijk
Mijn moeder, Jantje Boonstra, werd op 9 februari 1918 in Gorredijk geboren als eerste dochter van Albert Boonstra en Lipkje van Seijen, haar heit en mem, voor mij opa en oma Boonstra (pake en beppe). Een stevige meid: negen pond. Naar eigen zeggen liep ze al bij negen maanden. En ze bleef lopen tot bijna haar laatste snik in 2013.
Albert en Lipkje waren op 6 september 1917 in Gorredijk getrouwd en waren daar ook gaan wonen. Zij werkten in Terwispel bij dezelfde boer, Albert als knecht, Lipkje als dienstbode. Een half jaar later verhuisde het gezin Boonstra van Gorredijk naar het naburige en nog kleinere Lippenhuizen, de geboorteplaats van opa Albert. Oma Lipkje kwam uit het naastliggende Terwispel. Daar werden zus Janke, vernoemd naar haar oma van vaders zijde (geb. 30-10-1919, ovl. 08-04-1995 ) en broer Marten, vernoemd naar zijn opa van moeders zijde (geb. 25-9-1921, Lippenhuizen – ovl. 19-4-2003) geboren. Jantje bezocht in Lippenhuizen nog enkele jaren de lagere school (het schoolgebouwtje staat er nog en heeft lang dienst gedaan als gemeenschapscentrum).
Zus Janke, trouwde op 5 januari 1951 met Harm (officieel Armand) van Zwol (geboren in Terwispel, ovl. 8 – 4- 1995), een landarbeider die regelmatig in Duitsland seizoensarbeid verrichtte. Het gezin vestigde zich in het Noord-Hollandse Twisk. Zij kregen drie kinderen: Lilian, Harrie en Bert. De beide zoons overleden op jonge leeftijd aan spierdystrofie. Een heel trieste geschiedenis.
Broer Marten (1921 – 2003) trouwde op 18 november 1948 met Egbertje Homan (tante Eppie, geb. 05-11-1920, ovl. 27-10-1997). Zij kregen drie kinderen: Albert (Appie, geb. 7-6-1949), Johanna Geertruida (Janneke, geb. 8-3-1953, overleden) en Lambertus (Bert, geb. 30-10-1959).
Ome Marten volgde de lagere school en de MULO in Oosterwolde. Daarna had hij diverse baantjes waaronder bakkersknecht en kruideniersbediende. In juni 1940 had hij moeten opkomen voor militaire dienst. De Duitsers waren eerder. In de herfst van 1942 werd hij voor de Arbeitseinsatz naar Duitsland overgebracht. Als hij zich had onttrokken was zijn vader, opa Albert, opgepakt. Pas na twee jaar en negen maanden kwam hij weer thuis. Vlak voor de oproep had hij tante Eppie ontmoet. Hij werd tewerkgesteld bij de Thüringse Zellwolle AG (springstofproductie) in Schwarza. Hij bleef al die tijd met zijn vriendin corresponderen. Op het einde van de oorlog wist hij weg te komen. Een lange omweg via Frankrijk bracht hem uiteindelijk weer terug in Appelscha. De verrassing had niet groter kunnen zijn. Wat was er gebeurd? Na zijn ontsnapping was hij als vermist in een document van het Rode Kruis opgenomen. Dit document werd vervolgens in Appelscha afgeleverd. De situatie op dat moment was: opa Albert in Groningen opgenomen met hersenvliesontsteking, oma Lipkje in Groningen bij haar man die op het randje van de dood zweefde. Alleen Janke was thuis en zij nam het bericht in ontvangst. Een bericht over haar broer. Maar het was geen goed bericht. Marten was als vermist opgegeven. Dat betekende vaak: niet meer in leven. Janke realiseerde zich dat deze boodschap wel eens te veel zou kunnen zijn voor haar vader. Zij besloot om het bericht achter te houden! De onzekerheid omtrent het lot van Marten bleef geruime tijd bestaan. Men vreesde voor het ergste. En toen, op een goede dag, was hij terug! Een wonder! Toen kwam ook het verhaal van Janke boven tafel. Zij had al die tijd met een vreselijk geheim rondgelopen. Opa kwam er weer bovenop. Zonder antibiotica.
Na thuiskomst werkte Marten enige tijd als chauffeur voor het Nederlands Volksherstel. Hij vervoerde vee uit het Noorden naar de Betuwe. Daarna was hij als bediende nog even terug bij zijn oude baas, de kruidenier. Na zijn huwelijk in 1948 ging hij bij zijn vader werken, leerde van hem het vak en deed in 1956 met succes het examen veeverloskunde in Den Haag. In 1976 nam hij de veeverloskundige praktijk van zijn vader over. In 1986 stopte hij met zijn werk.
Marten en Eppie woonden nog enige tijd in bij opa en oma op de Drentscheweg 153A in Appelscha, waar Appie en Janneke werden geboren. Wat later verhuisden ze naar een nieuwbouwhuis aan het Smidslaantje in Appelscha waar Bert werd geboren. Veel later, toen de kinderen al het huis uit waren, verhuisden ze naar een nieuw huis aan de 1steWijk 4a in Appelscha. Niet lang na het overlijden van oma Lipkje verhuisde ook opa Albert naar het Smidslaantje.
Appie trouwde met Hanneke en kreeg drie kinderen: Marten (geb. 27-10-1976, partner Trijnie), Hedzer (geb. 27-10-1978, partner Linda) en Wouter (geb. 17-12-1980). Janneke kreeg een dochter Renske. Bert bleef kinderloos.
Intermezzo.Sinterklaas en de Opsterlandse Compagnonsvaart
Gorredijk is een dorp in de buurt van Heerenveen waar men, naast allerlei andere gewichtige zaken, al in 1630 begon met het graven van de Opsterlandse Compagnonsvaart, van belang voor de turfwinning. Maar ook, bijna terloops, voor de verbinding met Appelscha (via Lippenhuizen). De vaart passeert Appelscha en sluit in Smilde aan op de Drentse Hoofdvaart. Turfschippers zijn zeldzaam geworden. Er is nu een wel Turfroute, maar die is bedoeld voor de plezierjacht en het toerisme. Loodrecht op de vaart steken kleinere waterwegen, zogenoemde wijken of wieken het ontginningsgebied (het hoogveen) in. Met name in de zevende en de negende wiek heb ik vaak gevist als wij op vakantie waren in Appelscha.
De vaart was om allerlei redenen van groot belang voor Appelscha. Zo waren Gemma en ik een aantal jaren geleden, bij toeval, getuige van het begin van de intocht van Sint Nicolaas in Appelscha. Wij hadden mijn moeder achtergelaten in Appelscha bij neef Appie Boonstra, zoon van ome Marten, broer van mijn moeder, en tante Eppie. Hij had gevraagd of hij maar mocht interviewen voor Zoolstede, het verenigingsblad van de HVA (Historische Vereniging Appelscha). Gemma en ik reden aan de noordzijde van de Opsterlandse Compagnonsvaart richting Smilde. Op een zeker moment viel mijn blik op een bootje dat aan de overzijde, aan de zuidzijde van de vaart aan zeer lagerwal lag. Op het bootje enkele vrolijke pieten. Al snel werd duidelijk wat hun zo vrolijk stemde. Boven aan de weg was een busje van een plaatselijk timmerbedrijf gestopt waar met de nodige moeite de Goedheiligman uit tevoorschijn kwam. Deze moest toen nog langs de steile walkant omlaag. Hij deed dat, ervaren, door op zijn hurken met de staf als steun omlaag te glijden. Hij landde met een flinke vaart in het bootje waar gelukkig enkele pieten klaar stonden om zijn afdaling af te remmen. Het weerzien was hartelijk en welgemoed ging het gezelschap op weg naar het verre Appelscha waar de jeugd vol verwachting stond de zingen. Een lange boottocht door de Opsterlandse Compagnonsvaart langs eenzame boerderijen in een verlaten winterlandschap met soms een boer met vrouw hartelijk zwaaiend vanaf het erf. Het weerhield de pieten er niet van met hun muziekinstrumenten een vrolijke sfeer te creëren op en langs de verlaten vaart. Hoe zou de Sint ooit Appelscha kunnen bereiken zonder de vaart?
Einde intermezzo.
Intermezzo.Naamgeving
Mijn moeder kreeg de naam Jantje (naar haar oma van moeders kant, Jantje Bakker). Later, eenmaal weg uit Friesland en aangekomen in Hilversum, werd het Jannie ook al omdat zij trouwde met een Jan. Jan en Jannie klinkt inderdaad beter dan Jan en Jantje.
Wie een beetje teruggaat in de geschiedenis stuit al vrij snel op een heldere naamgevingscode waarin de verbinding met voorouders tot uitdrukking kwam. Pas halverwege de 20steeeuw hebben we ook deze vorm van vrijheidsbeperking over boord gegooid. De samenleving maakte een sociale draai richting de jeugd. En van een jeugdcultuur mag je niet verwachten dat er grote belangstelling is voor de historie in het algemeen en voor de familiehistorie in het bijzonder. Naamgeving werd trendgevoelig, met alle gevolgen van dien. Als je vernoemd bent naar een gevallen beroemdheid heb je nu een groot probleem. Trendgevoelig is ook de link met vrouwenrechten waardoor vooral achternamen niet meer vanzelfsprekend zijn. En dan hebben we het nog niet over de verwarring tussen biologische en niet-biologische ouders, ouderloze kinderen, etc. Ik vrees dat er over een eeuw veel meer puzzelwerk nodig is om afstammingslijnen af te leiden. Maar misschien zit de hele mensheid dan in een enorme genen-database en kunnen we vandaaruit afstammingslijntjes trekken. Of stippellijntjes.
Op dit moment (2020) lijken de mogelijkheden die de moderne technologie met internet, scannen, etc. biedt, tot een zekere kentering te leiden in de belangstelling voor afstammingszaken. Je hoeft nu voor een eerste verkenning vaak geen afspraken meer te maken met verre archiefbeheerders die beloven relevante stukken uit zwaarbewaakte bunkers aan het licht te brengen. Vanachter het beeldscherm kom je tegenwoordig al heel wat te weten. En de samenleving vergrijst snel. Ook dat plaatst het jeugdverhaal in een andere context. Einde intermezzo.
3.4 1927, Naar Appelscha
In 1927 verhuisde het gezin van Albert en Lipkje van Lippenhuizen naar Appelscha. Het gezin woonde daar op vier adressen. Twee keer langs de vaart, daarna in een klein logement, waar ook sterke drank werd geschonken, en tenslotte op de voorlopige eindbestemming op de Drentscheweg 153A. Het logement werd gerund door oma Lipkje samen met dochter Jantje. Opa, ooit kastelein (in navolging van zijn vader Lucas), was toen al actief als veeverloskundige.
Het eerste verblijf in Appelscha was een klein en tochtig huisje aan de zuidzijde van de Opsterlandse Compagnonsvaart. Het huisje was niet alleen tochtig en klein, ze moesten het ook nog delen met andere bewoners. Volgens mijn moeder hing er ergens een gordijn dat de leefruimte in tweeën deelde. Het huisje stond vrijwel naast de Openbare Lagere School, waar mijn moeder haar schoolloopbaan volbracht (8 jaar lagere school). De leerplicht liep in die tijd tot 14 jaar. Voor veel kinderen de leeftijd om werk te zoeken om bij te dragen aan het gezinsinkomen. Overigens waren er in die tijd genoeg kinderen die al jonger geheel of gedeeltelijk stopten met school omdat ze een of ander baantje hadden.
Voor Jantje was het niet anders. Na acht jaar lagere school werd ze geacht wat mee te gaan verdienen. Ook voor het gezin van Albert en Lipkje was het sappelen. Later vertelde mijn moeder dat ze tijdens het speelkwartier wel eens even stiekem naar huis glipte om voor haar moeder de afwas te doen. De woning aan de vaart ken ik alleen uit de verhalen en van een paar oude plaatjes die mijn neef Appie Boonstra mij toespeelde. Het huisje staat er al lang niet meer.
Mijn moeder herinnerde zich nog dat in de wintertijd sommige kinderen eerder naar huis mochten zodat ze voor het donker thuis waren. Die woonden in afgelegen boerderijen en moesten vaak twee uur lopen om bijvoorbeeld hun woonplekje in de Oude Willem te bereiken.
Na een paar jaar verhuisde het gezin naar de Drentscheweg 153A in Appelscha, een klinkerstraatverbinding tussen Appelscha en Smilde aan de Drentse Hoofdvaart. Het huis was eigendom van Jacobus van Buiten, de buurman, die een boerderij runde, samen met echtgenote Antje. Later trouwde hij opnieuw. Kobus heeft veel geld verdiend met de verkoop van turfmolm als vulsel voor kattenbakken. Turf is in Appelscha nooit ver. Ook in de achtertuin troffen we ooit bij toeval, tijdens een zomervakantie onder het gras turf aan.
Op 8 september 2002 waren we in Appelscha. Ma wilde nog een keer met de hele familie (Boonstra / Schootbrugge) in hotel Appelscha waar ze ooit ook nog had gewerkt, gezamenlijk dineren. Rond 18.00 uur hebben we eerst nog een keer aangebeld op nr 153A, dat intussen nr 8 was geworden. Er deed een jonge vrouw open. Zij bleek de echtgenote van een zoon van Kobus te zijn. Ze woonden er op dat moment een jaar. Kobus was in 2000 overleden.
Een van de eerste aanbidders van Jantje was Henkie Zwart, die een paar honderd meter verderop woonde. Zijn haarkleur correspondeerde niet met zijn naam, het was spierwit en dat werkte niet in zijn voordeel. Nomen est Omen, maar dan andersom. Ze moest niets van hem hebben, maar Henkie Zwart was een volhoudertje. Neef Appie, zijn hele leven woonachtig in Appelscha en daar actief in de lokale politiek reageerde op 30 augustus 2020 op een verhaal van mij over De Paardenkastanje: ‘Henk Zwart - hij rust in vrede - oud-wethouder voor de PvdA in onze gemeente Ooststellingwerf, als jongeling had hij meer dan één oogje op jouw moeder, mijn Tante Jannie, droeg altijd een paardenkastanje ( de vrucht uiteraard) in zijn broekzak. Dit omdat dat volgens hem goed was tegen rugklachten. Ik was nogal sceptisch toen hij mij dat decennia geleden vertelde.’
De opmerkelijke haarkleur was in die streken zeker niet zeldzaam. Kobus en Antje, de buren hadden een zoontje Lammert met zeer wit haar. Al op jonge leeftijd liet het manneke omstanders weten: “Lammert heeft sikkenhaar”, maar dan op zijn Fries.
Jantje Boonstra was nogal verlegen, maar ze had wel degelijk belangstelling voor het andere geslacht. Helaas voor witte Henkie Zwart hoorde hij niet bij de uitverkorenen. Veel later was er ook in Hilversum een vurige aanbidder waar ze maar moeilijk vanaf kwam. Mooie meisjes hebben het niet altijd makkelijk. Zelfs na het overlijden van mijn vader in 1970, zij was toen 52, hadden mannen nog oog voor haar. Maar, zo liet ze wel eens doorschemeren, ze had aan één man in haar leven genoeg, ook al stierf hij veel te jong. Ze zou het nog ruim veertig jaar verder alleen opknappen. Zoals ze het eigenlijk haar hele leven had gedaan.
Intermezzo.Leven aan de Drentscheweg
Het huis aan de Drentscheweg stond niet ver van de bosrand. Dat huis is mij zeer goed bekend. Vanaf 1946 logeerde ons Hilversumse clubje, Jan, Jannie, Gerard, Lilian en Ben daar ieder jaar in de zomervakantie twee weken. Ondanks het geringe comfort en de beperkte ruimte, wij kinderen sliepen op een matras op de overloop, een superbelevenis waar we het hele jaar naar uitkeken. Er was geen elektriciteit. De verlichting gebeurde met gloeiende gaskousjes (butagas). Riolering was er evenmin. Je behoefte deed je op een poepdoos met een houten deksel in een hok waar het uitermate belabberd meurde (doortrekken bestond ook nog niet; gauw de deksel erop). Als kind probeerde ik me voor te stellen wat er daar beneden allemaal gebeurde. Een duistere zaak. Later hoorde ik dat de excrementen met enige regelmaat door een gespecialiseerd bedrijf werden opgehaald. Een aansluiting op het waterleidingnet was er evenmin. De afwas gebeurde met water uit de regenton, drinkwater kwam uit een pomp op het erf van buurman Kobus van Buiten. Tijdens de vakantie werden wij met een hoge schenkkan op pad gestuurd. Het water was heerlijk koel en een beetje geel gekleurd. Prima te drinken. Uiteraard was er geen badkamer, maar die hadden we zelf in Hilversum toen ook nog niet. Of Friese kinderen net als wij ook één keer per week in de teil gingen, heb ik me toen nooit afgevraagd. Het fenomeen badhuis was in Appelscha onbekend. De belangrijkste moderniteit in huize Boonstra was een telefoonaansluiting waar aanvankelijk een flink deel van de Drentscheweg in noodgevallen op terugviel.
Sensationeel, voor mij, was dat er op een zeker moment tijdens spitwerk in opa’s moestuin een turflaag werd ontsloten. Voor de autochtonen was het minder verrassend. De Opsterlandse Compagnonsvaart was ooit zelfs gegraven ten behoeve van de turfwinning in het grote hoogveengebied. Neef Appie vertelde me dat er na de verhuizing van opa en oma naar het Smidslaantje in de tuin op geringe diepte niet alleen turf voorkwam maar dat de nieuwe bewoners er ook een grote hoeveelheid bruine medicijnflesjes aantroffen. Opa deed wel eens dingen die officieel tot het domein van de veearts behoorden. Hij was al voor de oorlog een keer betrapt en had toen al een veroordeling gekregen. Na de oorlog waren vooral de nieuwe antibiotica zeer verleidelijk. Daar kon je mee scoren.
Opa was een fanatieke visser die zijn eigen madenkwekerij had: een homp vlees van onduidelijke origine in een greppel naast het huis. Aasvliegen deden de rest. En oogsten maar. Vaak was hij dagen van tevoren al bezig met voeren. In zijn omgeving vroeg men zich wel eens af of vissen die zoveel voer hadden gekregen nog wel te verleiden waren om in een stukje aardappel of een made te happen. Maar ze waakten er wel voor om deze twijfel in zijn bijzijn te uiten. Opa nam sommige zaken, en zeker zaken het vissen betreffende, uiterst serieus. Als zijn deskundigheid op visgebied in twijfel werd getrokken, kon hij flink te keer gaan. Zijn favoriete bezigheid was snoeken met levend aas. De buitgemaakte snoeken werden thuis in het schuurtje op een petroleumstel gekookt en daarna met ui op smaak gebracht. Niet onsmakelijk maar voor kinderen levensgevaarlijk. De snoek zit namelijk tjokvol met soepele graten die er blijkbaar ook niet uit te halen waren. Je moest bijna zuigen op je stukje snoek om de graten tijdig “af te vangen” voordat ze in de keel vast bleven zitten. Mijn moeder, hartstochtelijk dierenliefhebster, gruwde van het wrede visbedrijf.
In een groot buitenhok woonde het fabeldier Wodan, de herdershond. Gezakt voor het toelatingsexamen voor de opleiding tot politiehond, kreeg hij zijn eigen onderkomen op de Drentscheweg. Wodan kwam nooit binnen. Groot, sterk, eerste klas waakhond, maar ook een schat voor kinderen (zie afb. 3). En bang voor poezen. Eén venijnige haal over zijn neus was voldoende geweest voor een levenslange poezenfobie. Er waren altijd poesjes, die vaak met teken terugkeerden van bosavonturen. Opa verwijderde ze zonder pardon. En als de jonge poesjes op een slecht moment ter wereld kwamen, verwijderde hij die ook. Wodan werd iedere dag rond een uur of twaalf losgelaten. “Ga maar zwemmen,” zei opa dan. Wodan deed niets liever. Hij rende door de velden naar een vennetje ver weg in het bos. Na wat waterpret kwam hij na een uurtje tevreden terug naar zijn eigen huis. Dat hij daar opgesloten zat, hinderde hem in het geheel niet.
Dit alles maakte de vakanties zeer avontuurlijk. Dat het vaak regende en dat we als we geluk / pech hadden veertien dagen sperziebonen (uit de eigen tuin) aten, was part of the deal. Wel je bord helemaal schoon leeg eten, want er moest ook nog pap in. Als het langdurig regende kwamen de ingebonden jaargangen van De Panorama van zolder. Ieder jaar dezelfde en ieder jaar weer een belevenis. Vooral de voorplaten met de ondeugende chimpansees waren steeds weer een bron van vrolijkheid. Toen overigens nog een magazine dat je rustig ook aan jonge kinderen kon voorleggen.
Einde Intermezzo.
Intermezzo. Opa Albert en oma Lipkje
Mijn moeder was de oudste dochter van Albert Boonstra en Lipkje van Seyen. Hij veeverloskundige annex castreur en hoevenknipper, zij een lieve, zorgzame huisvrouw die veel tijd en energie moest steken in het leefbaar houden van haar huwelijk. Haar echtgenoot was een karakter, een bijzondere kerel, ruw en gehard door zijn beroep dat hij met grote inzet uitoefende. Ook met een intellectuele ambitie. Hij was geïnteresseerd in wetenschap, met name de veeartsenijkunde. Toen ik wat ouder was en wat kennis had verzameld over sterrenkunde en scheikunde steeg ik duidelijk in zijn achting. Zozeer dat ik op een zeker moment met hem mee mocht naar het laboratorium van het in de Appelschaaster bossen gelegen herstellingsoord / sanatorium Beatrixoord. Het hoofd van het lab was een goede kennis van opa. Voor mij de eerste kennismaking met de professionele chemie en biochemie. Het lab maakte een diepe indruk op me. Een wonderlijk hoogtepunt was de demonstratie zuigpipet. Het labhoofd demonstreerde de pipettechniek door wat fluorwaterstof op te zuigen. Een nogal pittig goedje wat bleek toen hij iets te nonchalant handelde en vervolgens als een speer naar een kraan rende om zijn mond te spoelen.
Boeren konden altijd een beroep op opa doen. Dag en nacht. Weer of geen weer. Zijn faam was wijd verbreid. Als de veearts het niet meer zag zitten was er altijd nog Albert Boonstra in Appelscha. Voor de arme boeren was de redding van een koe van levensbelang.
Maar om nou te zeggen dat hij een prettige opvoedingssfeer wist te scheppen. Nee. Is dat een verwijt? Nee, de levensomstandigheden zorgden voor een hard bestaan en het is te begrijpen dat dat effect heeft op de huiselijke gezelligheid. Het was buffelen om het hoofd boven water te houden. Voor vrijwel iedereen. Toen ik mijn moeder ooit een keer vroeg of er in haar jeugd wel eens iets gevierd werd, moest zij lang nadenken maar kon geen voorbeelden bedenken. Geen verjaardagen, geen sinterklaas, geen Kerst, niks. Opa had nog zijn vissen en zijn wekelijkse biljartavondje. Hij lustte graag een borrel en heeft mij bier leren drinken. Smerig! Verder kauwde hij graag op pruimtabak. Gekleurd speeksel werd achteloos rondgekwakt. Gelukkig was er in Appelscha veel ruimte voor zijn kwak.
Het gevolg van zijn “faam” als een soort wonderdokter was dat ook boeren van steeds verder weg zijn hulp inriepen. Hij moest dus vaak grote afstanden afleggen en de reistijd werd uiteraard niet in rekening gebracht. Hij mocht al blij zijn als hij überhaupt een keer geld zag. Aanvankelijk ging hij op de fiets. Later was er een oude Harley (uit de Amerikaanse oorlogsvoorraad), nog weer later een auto (de eerste was dacht ik een Ford Prefect, later een Volkswagen Kever). Hij was dag en nacht beschikbaar, bij weer en ontij. Wij zouden nu zeggen 24/7/365. Hoogste staat van paraatheid. Nooit vakantie. Hij was beschikbaar. En echt niet alleen voor het geld. Er stond bijna continu veel geld uit bij zijn klanten. Daar had hij begrip voor. Hij wist uit eigen ervaring wat armoe was. In de grenstreek tussen Friesland en Drenthe was het sappelen tot een kunst verheven. Toen er na de oorlog ook met medicijnen voor het vee wat te verdienen viel, deed hij wel eens “iets met antibiotica”. Onbevoegd. De veearts was er niet blij mee, wilde het profijt voor zichzelf, en mocht het uiteraard niet weten. Hij werd een paar keer beboet.
Op afbeelding 4. zien we opa, samen met zoon Marten aan het werk bij het castreren van een hengst. Mannenwerk, al zal de hengst er waarschijnlijk anders over gedacht hebben (ontmanningswerk). Hengsten castreren was een behoorlijke klus en niet ongevaarlijk. Bij biggen was het allemaal wat simpeler. Aan verdoving deed hij niet. Als het maar snel ging, was het adagium van mijn opa. Ome Marten nam later de praktijk van zijn vader over. Einde intermezzo.
