Gentse Feesten 2025

Gent in voor- en tegenspoed

Wij hebben er intussen al heel wat opzitten: Gentse Feesten. Hoe we er tegenaan zijn gelopen weet ik niet meer. Ik zou bijna zeggen: het is een wonder als je er vroeg of laat niet een keer tegenaan loopt. Want de Gentse Feesten zijn groot, heel groot. En de moeite waard.

Staartje

Gentse Feesten 2024, Een stad vol oud en tijdelijk nieuw.

Wij pakken altijd het staartje mee van het festival dat tien dagen duurt. Drie dagen is net genoeg om nog op eigen kracht thuis te komen. We zijn dan gesloopt. De Gentse Feesten begonnen in 2013 voor de laatste keer op de zaterdag vóór de derde zondag van juli, en eindigden op de maandag van de week erna. Die laatste maandag stond alom bekend als “De maandag van de lege portemonnees”. Sedert 2014 beginnen de Gentse Feesten een dag eerder en eindigen ze op zondag. Wij stappen op de laatste donderdag in de auto, arriveren tussen twee en drie bij ons hotel of appartement en rijden op zondag op het gemakje terug. Moe maar voldaan. Dit vaste schema liep dit jaar overigens wel een deukje op.

Nieuwe stijl

In 2024 kon je in Sint Jacobskerk zeer profane objecten aantreffen.

De Gentse Feesten nieuwe stijl dateren van eind jaren zestig. Ze begonnen in 1970 kleinschalig rond de Jacobskerk. Sindsdien is het straat-, muziek- en cultuurfestival uitgegroeid tot één van de grootste volksfeesten in Europa. In 2022, na de corona-pandemie, telde men in tien dagen 1.570.000 bezoekers, het hoogste aantal sinds tijden. Het festijn kent zijn voorloper in 1843, toen het stadsbestuur besloot om alle toen bestaande feesten samen te voegen tot een vierdaagse "algemeene kermis", ook wel “Gemeente Feest” genoemd.

Keizer Karel

Keizer Maximiliaan I. van Habsburg en  zijn nakomelingen. V.l.n.r. Maximiliaan, kleinzoon Ferdinand, kleinzoon Karel (herkenbaar aan onderkaak), zoon Filips de Schone, zijn echtgenote  Maria van Bourgondië en zijn kleindochter Maria van Oostenrijk. 

Bernhard Strigel uit Memmingen, Kunsthistorisches Museum Wenen.

Wij werden donderdag rond twee uur verwacht bij ons appartement aan de Keizer Karelstraat. Keizer Karel (in onze streken beter bekend als Karel V) is nogal een naam in Gent. Hij werd er op 24 februari 1500 geboren in het, intussen verdwenen, Prinsenhof, was van 1506 – 1556 heerser over een voortdurend uitdijend imperium en bezweek op 21 september 1558 in Spanje aan malaria.

Op 25 oktober 1555 deed Keizer Karel in Brussel troonsafstand. Een voor die tijd zeer ongewone en opzienbarende daad. In een ontroerende rede eindigde de oude keizer, steunend op de jonge Willem van Oranje, alsvolgt:

"Ik weet, dat ik vele fouten begaan heb, grote fouten, niet in het minst wegens mijn jeugd, dan wel wegens menselijk dwalen en wegens mijn passies, en uiteindelijk door mijn vermoeidheid. Maar niemand heb ik bewust onrecht aangedaan, wie ook. Indien er dan toch nog onrecht was, gebeurde het buiten mijn weten en enkel door onvermogen: ik betreur dit openbaar en smeek eenieder, die ik gekrenkt zou hebben, om vergiffenis".

Niks vergeven, herdenken

Een van de vaste onderdelen van de Gentse Feesten: de Stroppentocht. Ter herinnering aan de wrede straf die Karel V Gent oplegde na een opstand in 1540.

Met dat vergeven hebben de Gentenaren altijd wat moeite gehad. Daar doen ze niet geheimzinnig over. Ieder jaar vindt op de laatste vrijdag van de Gentse Feesten de “Stroppentocht” plaats. De tocht herinnert aan de wrede manier waarop de Keizer de Gentenaren in 1540 strafte voor hun verzet tegen de hoge belastingen die door landvoogdes Maria van Hongarije in 1537 waren opgelegd. Deze gelden hadden als doel de verovering van Italië door haar broer keizer Karel V, die min of meer permanent in oorlog was, te financieren. Op 17 maart 1540 werden de kopstukken van de Gentse opstand op het Sint-Veerleplein (nu een van de plekken waar gefeest wordt) onthoofd. Op 3 mei verplichtte hij een grote groep Gentenaars, waaronder edellieden, stadsambtenaren en bekende poorters, blootsvoets voor hem te lopen, gekleed in een zwarte tabbaard. De stoet werd afgesloten door 50 “krijsers” met een strop rond hun nek. Sindsdien worden Gentenaars stroppendragers genoemd. Naast deze afrekening met de Gentenaar kreeg ook de stad Gent zeer zware straffen opgelegd.

In de startfase van de nieuwe Gentse Feesten werd besloten deze historische gebeurtenis in te bouwen in het feestprogramma in de vorm van een optocht op de vrijdag van het laatste weekend: De Stroppentocht. De eerste vond plaats op 26 juli 1974. We hebben er verscheidene meegemaakt. De belangstelling is massaal. De podia blijven tijdens de tocht stil. Ook langs de route staan velen met een strop om, klaar om de keizer uit te jouwen als hij onder een baldekijn langs schrijdt.

Het was in 1830

Nationale feestdag België. Gasten arriveren bij de Sint Baafskathedraal waar een enorm podium voor staat. Op de onderste afbeelding verwelkomt de bisschop een groepje hoogleraren.

Een ander en andersoortig vast programmapunt is de viering van de Nationale Feestdag op 21 juli waarop het ontstaan van het koninkrijk België wordt herdacht. Dit gebeurt in Gent herdacht met een samenkomst in de indrukwekkende Sint Baafskathedraal. Opvallende deelnemers zijn de in vol ornaat en in stoet aantredende Gentse hoogleraren en de militaire veteranen eveneens in hun ceremoniële outfit en met het vaandel van hun onderdeel. De bisschop verwelkomt zijn gasten voor de ingang van de kerk, die wat minder allure heeft dan normaal omdat er tijdelijk een enorm podium pal voor de deur staat. Tijdens de korte plechtigheid wordt gewoontegetrouw het Te Deum gezongen zoals op veel andere plaatsen in België.

Lam Gods

In de Baafskathedraal valt het wereldberoemde altaarstuk “De aanbidding van het Lam Gods” te bezichtigen. Het is een religieus veelluik geschilderd door de gebroeders Hubert en Jan van Eyck, en voltooid omstreeks 1432. De bekendheid van het werk kreeg vijf eeuwen later een enorme push nadat in de nacht van 10 op 11 april 1934 twee panelen uit het retabel verdwenen bleken. Beide panelen werden enkele weken later gebruikt om er de bisschop van Gent mee af te persen. Eén paneel, “Sint Jan de Doper”, werd op 28 mei 1934 terugbezorgd. Het andere paneel, “De Rechtvaardige Rechters”, is tot op heden spoorloos. De hele geschiedenis leverde stapels complottheorieën op. In één daarvan duikt zelfs het geheimvolle Pyreneeëndorpje Rennes-le-Chateau op. Het onderzoek loopt nog…

Leonard

Impressie van onze kamer in Gent: de Coco Chanel kamer. Weer eens wat anders.

Bij aankomst in de Keizer Karelstraat werden wij vriendelijk ontvangen door Leonard, de jonge en artistiek ogende eigenaar van de woning die voor een groot deel was ingericht voor de verhuur. Hij legde uit dat hij van het gebouw een centrum van kunst en cultuur wilde maken. De eerste stappen waren gezet. Omdat er ook geld nodig was, werden de kamers vooralsnog verhuurd. Wij kregen de Coco Chanel kamer. De ruimte naast ons was gewijd aan Andy Warhol. Onze ruime kamer bleek een aantal objecten te herbergen die direct of indirect naar Coco verwezen. Op het tafeltje lag een soort bijbel die bij nader inzien aan de heilige Karl Lagerfeld gewijd bleek. Vol met inzichten en wijsheden van Kaiser Karl. Een opmerkelijke verschijning met een uitgesproken wereldbeeld en met een, zo las ik, onstilbare honger naar vers mannenvlees in zijn stonde.

Gent, verleden en heden

Eens per jaar wordt Gent verbouwd. Op pleinen en open plekken in de oude stad worden enorme podia opgetrokken. Maar daar blijft het niet bij. Wie betaalt dat allemaal? De gemeente doet een flinke duit in de zak, en verder is er een leger aan uitbaters die een graantje mee willen pikken met hun drank en versnaperingen en daar wel wat voor over hebben. Denk aan de bestaande horeca. Maar ook de ambulanten. Zij omringen de podia met alle mogelijke tenten en tentjes waar de hongerigen en dorstigen zich kunnen laven. Om het luchtig en opgelucht te houden worden de tentjes afgewisseld met mobiele pisbakken die met slangen lozen op putjes en putten. Op wildplassen staat een stevige boete. Het in goede banen leiden van gebruikt bier alleen al kost ca. 200.000 euro. Volmaakt is het niet gezien het karakteristieke aroma van het festivalgebied. Maar men doet zijn best. Iedere ochtend vertrekken schoonmaakbataljons naar het nachtelijke slagveld. En dan zijn er verder nog talrijke andere tijdelijke voorzieningen die voorzien in feestelijke behoeften. En zo wordt het oude Gent jaarlijks een tijdje verpakt in het Gent van heden.

Klokke Roeland

Utrecht september 1963. Dagekijkse zanginstructie tijdens groentijd Veritas. Hier leerde ik Klokke Roeland in liedvorm waarderen.

Still uit een tv-reportage van Marcel van Dam (oud-Veritijn).

Misschien zijn er oplettende lezers die nu iets van een Roelandassociatie krijgen. Dat is terecht. Als iets het Gent van heden met het Gent van het verleden verbindt is het wel Klokke Roeland. Het lied van Klokke Roeland is dan ook het volkslied van Gent. Ik noem het hier omdat Klokke Roeland mij ook persoonlijk raakt en me herinnert aan mijn eigen verleden. Wij zijn in een tijd beland waarin het overschrijden van landsgrenzen geen enkele opwinding meer veroorzaakt. Dat was in 1963 wel anders. De landsgrens was ik toen nog nooit overgegaan. Ik ging studeren in Utrecht en ging daar ook wonen. Dat betekende dat ik, vanuit Hilversum, de grens van Noord-Holland en Utrecht was overgestoken. Dat kon toen nog zonder controle. Mijn wereld veranderde drastisch, al was het maar omdat ik pas in Utrecht voor het eerst van Klokke Roeland hoorde.

Het was in Utrecht

Tijdens mijn ontgroening bij de katholieke studentenvereniging Veritas werd ons een boekje vol belangrijke liederen ingeprent. Dagelijks zanginstructie. Na drie weken bleek dat aardig gelukt. Een van die liederen was het “Boven Gent rijst, eenzaam en grijs, ’t oud Belfort, zinbeeld van ’t verleden.” Als de Stroppentocht terug is op de burcht het Gravensteen wordt het Roelandlied, het Gentse Volkslied, gezongen. Hieronder kunnen jullie in alle rust ervaren hoe dit mooie lied nog steeds emoties weet op te roepen. Intussen kun je ook gewoon verder lezen over de lotgevallen van klokke Roeland.

En in Gent

Klokke Roeland II, beter "De Gentse Grote Triomfante" heeft een eigen onderkomen gekregen naast het Emile Braunplein.

Klokke Roeland werd in 1314 gegoten door Jan Van Ludeke en Jan Van Roosbeke en heeft tot 1659 in het Gentse belfort gehangen. Toen werd ze stukgeslagen door Pieter Hemony; hij smolt haar 12.000 pond brons om in een nieuwe beiaard van veertig klokken. De grootste van de veertig was de grootste basklok, de “Gentse Grote Triomfante”. Die verwierf toen de koosnaam “Klokke Roeland”. In 1914 ontstond er een grote scheur in Klokke Roeland waardoor hij niet meer geluid kon worden. In 1948 werd hij uit de toren van het belfort gehaald en vervangen door een nieuw exemplaar. De gehavende Roeland kreeg een plekje aan de voet van de toren. Maar het epos gaat door. In 2002 besloot men de scheur te herstellen waarna Roeland weer trots getoond kon worden. In 2012 heeft Roeland in een grote betonnen koker een nieuwe plek gekregen op het Emile Braunplein (naast het belfort en ook een van de feestplekken).

Het prachtig volkslied " Klokke Roeland" is een lied uit 1877 over de Klokke Roeland, een klok in Gent. Het is het officiële lied van de stad Gent. De openingszin "Boven Gent rijst..." is bij veel Vlamingen bekend.

En in Haarlem

Een curieus terzijde. In Haarlem hangt een uit 1503 stammende klok in de Grote of Sint-Bavokerk, eveneens Roeland geheten, vernoemd naar de Gentse Roeland (voortkomend uit een interkerkelijke transactie tussen Haarlem en Gent). In het klokkenhuis van de Haarlemse toren op de Grote of Sint-Bavokerk is een bedstee voor de nachtwacht. Vanaf 10 uur 's avonds waakten daar tot in de 19e eeuw twee nachtwakers die om beurten in de bedstee een uiltje knapten. Elk half uur moesten zij laten horen dat alles veilig was door naar de vier windrichtingen op een hoorn te blazen. Bij onraad luidden zij hun Klokke Roeland.

Te veel om op te noemen

Podium voor de Sint Baafskathedraal.

Zoals steeds was het ook dit jaar weer een groot genoegen om een paar dagen met Gent mee te mogen feesten. Wij doen dat op onze beperkte schaal en het gaat ons meer om de sfeer dan om de optredens. Het programmaboekje telt 120 pagina’s. We pikken er wat krenten uit en laten ons verder verrassen. We pakken in de middag graag wat stevige rock mee op het Emile Braunplein. ’s Avonds wordt het ons daar allemaal wat te extravagant. Even doorlopen brengt je op de Korenmarkt waar vaak covers van oude hits worden gespeeld. Ook het François Laurentplein is vaak de moeite waard. Luistermuziek. Op het Baafsplein treden ’s middags vaak big bands op, uit de VS maar ook uit België. Als je ervan houdt vaak zeer de moeite waard. En ook op Sint-Veerleplein wordt muziek gespeeld die ons bevalt. Verder gaan we ’s avonds graag naar het Beverhoutplein, het “Place Musette”, waar het Franse chanson gevierd wordt. Kortom, het duizelt je al snel.

Guilty pleasures

Een van onze Gentse Guilty Pleasures: een pakketje prachtige postzegels scoren.

En dan zijn er nog onze guilty pleasures. Hoewel ik al bijna honderd jaar geen postzegels meer spaar, kan ik het niet laten om ieder jaar weer te kijken of het postzegelwinkeltje aan het Baafsplein nog bestaat. En jawel, het is er nog steeds. Iets dwingt mij om naar binnen te gaan. Het is klein, muf en overvol. En als je aan het schemer gewend bent, blijkt de eigenaar, weer een jaar ouder, nog steeds diep gebogen over zijn voorraden munten en zegels, achterin het kotje te zitten. Hoe hij daar komt en weer weg komt is een raadsel. Misschien is hij er permanent en leeft hij van postzegellijm. Hoe het ook zij, ik zal het nooit laten een envelop met een klont zegels aan te schaffen. Ik doe er niks mee. De klont gaat bovenop eerder aangeschafte klonten. Een tweede vreugdebrengende gewoonte is een bezoek aan Boekhandel De Slegte. Die bestaat nog in Gent en is ruim voorzien. De opbrengst van dit jaar was een afgeprijsd boekwerk getiteld “The Book of Why: The New Science of Cause and Effect” uit 2018 van computerwetenschapper en AI-pionier Judea Pearl en wetenschapsjournalist Dana MacKenzie. En dan is er nog een derde neiging in onze relatie met Gent geslopen: de aanschaf van bonbons bij chocoladecafé Zoetse aan de Groentenmarkt. Gent is van vele markten thuis. Wij komen er dan ook graag.

Onrust op straat

Op vrijdag kwamen er verontrustende berichten van het thuisfront. Er waren berichten dat het in de nacht flink uit de hand was gelopen in Gent. Op allerlei plekken vechtpartijen. Een waarschuwing. Wij hadden er niets van gemerkt. Wij zijn altijd netjes op tijd terug in onze veilige kamer. Ruim voor eventueel geweld.

En in het appartement

Op het eind van de zaterdagmiddag waren wij even terug op onze kamer om nieuwe krachten te verzamelen voor de laatste avond. Het was een uur of zes. Terwijl wij de trappen opklauterden kwamen wij allerlei vrolijk volk tegen, blijkbaar een groep jongemannen, die net waren gearriveerd. Eigenaar Leonard was ijverig met matrassen aan het sjouwen. De muziek denderde je tegemoet. Het pand was blijkbaar overvol geraakt op deze laatste feestnacht. Leonard had duidelijk een vette vis binnengehaald. Eenmaal op onze kamer keken we elkaar aan. Bezorgd. Ik voelde dat ik een knoop door moest hakken. “We gaan naar huis. Nu.” Ik voorzag een zeer onrustige nacht. Gemma aarzelde nog even, maar al snel ging ze overstag. Binnen tien minuten hadden we onze spulletjes ingepakt. Onderweg naar buiten meldden we Leonard, die een matras boven zijn hoofd hield, ons besluit. Hij vroeg niks, keek om zich heen en knikte begrijpend. Er leek een last van zijn tengere schouders te vallen.

8 augustus 2025, Gerard van de Schootbrugge