Er gaan dagen voorbij dat de krant mij maar matig weet te boeien. In mijn geval gaat het dan om de NRC. Dat is overigens geen verwijt aan de NRC. Zij doen zichtbaar hun best om zoveel mogelijk lezers waar voor hun geld te geven. Dat lezersvolk heeft als belangrijkste gemeenschappelijke kenmerk dat men bereid is voor hun NRC-abonnement een aanzienlijk bedrag per jaar neer te tellen. Aangezien we in een tijd leven waarin iedereen, dus ook de NRC-lezer, het recht claimt op een eigen mening die net zoveel waard is als elke andere eigen mening, staat de krantenmaker voor een bijna onmogelijke taak. Hoe al die spraakmakende mondjes te voeden met smaakmakend voedsel? Ga er maar aanstaan als er intussen voor bijna ieder smaakje wel een digitaal spreekbuisje is. Gedegen kennis, beproefde inzichten, gedegen onderzoek, gevestigde autoriteit, wijsheid, hoezo?
Op woensdag 29 juli lag er een NRC op de mat die me weer eens prikkelde. De volgende artikelen trokken mijn speciale aandacht:
- China zet grote stappen in chips (opening voorpagina, rare kop)
- Tofik Dibi spoorloos
- Kindvrije camping in opmars
- De wereld in brand
- Wildberries, distributeur van oorlogsmaterieel
- Academische PABO
- Gunther von Hagens en zijn lijkenshow
- Otto Scharmer en het gevaar van AI
Zo, dat is een handjevol / krantjevol.
1. China en de chipsoorlog.
Er is een wedstrijd gaande. Wie gaat de komende eeuw de wereld domineren? Wordt het China of blijft het de VS? Al heel lang geleden las de visie van een hoge Amerikaanse militair die pleitte voor een “pre-emptive strike”. Niet wachten op een sterk China. Bommen erop. Tja, en nu is het te laat. China moet er rekening mee hebben gehouden. Ze hebben het uiterlijk aangenomen van een land in ontwikkeling dat zich wilde voegen naar de bestaande orde. Intussen bleven ze krachtig vasthouden aan lange-termijnplannen gericht op dominantie. Zo bezien een bijzonder succesvolle symbiose van twee elkaar uitsluitende wereldbeelden: communistisch en kapitalistisch.
China domineert intussen grote delen van industriële wereld en zijn mondiale invloed groeit gestaag. Ze hebben hun historische lessen geleerd en opereren uitermate slim. Enigszins vergelijkbaar met eerder de Japanners, de Zuid-Koreanen en de Taiwanezen. Beginnen met een prijzenoorlog in combinatie met slim kopëren (inclusie kennisroof), intussen de topstudenten naar Westerse topuniversiteiten sturen voor de nieuwste inzichten en ze vervolgens de ruimte geven voor het opzetten van bedrijven die met steun van de overheid in staat zijn de westerse concurrenten de loef af te steken.
De Amerkanen hebben nog wat ijzers in het vuur, Europa komt power en ambitie te kort. Lijkt het. Na jarenlang iedere vorm van staatssteun en monopolievorming te hebben tegengehouden, breekt langzaam het besef door dat dit in een op macht overschakelende wereld niet langer vol te houden is. Rijn-Schelde-Verolme (RSV) was in ons land het laatste bedrijf met een topambtenaar, Josef Molkenboer van EZ, als regeringswaarnemer. In 1984 verdween het bedrijf en daarmee het woord industriepolitiek uit het spraakgebruik. En het moet gezegd, het nieuwe, ook internationaal breed gesteunde beleid van de vrije markt en een open economie heeft ons land geen windeieren gelegd. Hoewel, vrij en open werd het eigenlijk nooit. Vaak was sprake van heimelijk opportunisme. Hoe het ook zij, die tijd lijkt voorbij. Zelfs de Europese Commissie is om.
En China zal alles op alles zetten om de geheimen van ASML binnen te hengelen. Niet met oorlog. Ze zijn net wat slimmer dan hun Russische buurman.
2. Waar is Tofik Dibi gebleven?
Natuurlijk kleiner bier dan hierboven. Daarom stond het ook op pagina 2. Ik had lange tijd niets meer van Tofik Bibi vernomen. Wikipedia bracht weer eens uitkomst. Een beetje twaalf ambachten en dertien ongelukken. Laat ik maar zeggen dat het hem allemaal niet heeft meegezeten. Zijn veerkracht valt overigens te loven. Luctor et Emergo. En ik ben bereid te geloven dat hij het beste voor heeft met de mensheid, met name met de achtergestelden. Maar er geldt hier nog altijd een oude wijsheid (in Marokko zal iets vergelijkbaars bestaan): er is een verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen. We weten nu gelukkig weer dat Tofik nog bestaat. Ik wens hem sterkte, wijsheid en misschien toch ook wat bescheidenheid.
3. De kindvrije camping in opkomst
De belangstelling voor de kindvrije camping lijkt toe te nemen. De groep die niet alleen van god maar ook van het kind, groeit. Mensen op jaren die eindelijk verlost zijn van kinderen en kleinkinderen die ze zelf op de wereld hebben gezet en mensen niet op jaren die geen kinderen willen, of pas als alle andere wensen zijn vervuld, die zich het snot voor de ogen buffelen en eigenlijk nooit tevreden zijn. Zij zoeken op de camping rust en niet dat geren en gevlieg, dat krijsen en jengelen, dat geteutebel, die bandeloosheid van de vrije opvoeding. Geen kinderen om ze heen. Spaar me!
In de krantenkop: “Ik vind het echt ingewikkeld als ik ’s ochtends kinderen hoor.” Er gloort een mooie toekomst voor de staat zonder kinderen. AI komt net op tijd.
Ik vind toch wel een onheilspellend teken aan de wand. Zonder dat we het door hebben bewegen we ons in een richting waarin kinderen zeldzamer worden en van de kolom baten naar de kolom lasten bewegen. Begrijpelijk toch. Ze putten je uit en kleden je uit. Ze pinnen je vast en ze willen alleen maar meer. Waarom al die ellende als het ook zonder kan? Helaas, het kan niet zonder. Misschien zonder vaderlandse kindjes, maar niet zonder kindjes. En dan nog wat emotie. Als je voor kinderloosheid kiest zul je nooit de meest indrukwekkende ervaring uit het mensenbestaan deelachtig worden. En daar hangt geen prijskaartje aan. De kindvrije camping is een teken aan de wand. Dat teken luidt: wij zijn het leven zat. Wij hebben alles wat ons hartje begeert. Wij zitten niet te wachten op het tikken van een nieuw hartje dat je kunt horen bij een aanstaande moeder. Wie is hier nu getikt?
Als we moeten kiezen tussen kinderen of 300+ jaren leven, is de uitkomst wel duidelijk. Ben ik dan de enige die wakker ligt van de terugkeer van de hel? Onsterfelijkheid is de straf aller straffen.
4. De wereld in brand en het onderzoek van Bas
Een foto over bijna twee pagina’s (4 en 5) met als kop: “Een van de grootste verwoestingen sinds de Tweede Wereldoorlog”. En op pagina 24 een artikel over het verschil tussen megabranden en bosbranden. In de Tweede Wereldoorlog hanteerde de Sovjet-Unie de tactiek van de verschroeide aarde om de Duitse legers het leven zuur te maken. De foto toont een moderne en onheilspellende variant van de verschroeide aarde. Een verstikkende walm boven het oppervlak van een levenloze planeet. Stammenstompen herinneren aan het paradijs dat we lijken te verliezen. Een scène uit de Apocalyps. De lang geleden voorspelde opwarming van de Aarde lijkt zo langzamerhand onmiskenbare vormen aan te nemen. Ik vraag me af hoeveel erger het nog moet worden voor we echt wakker worden. Of zullen we uiteindelijk in onze slaap overvallen worden? Dat het nog veel erger moet worden voor we tot inkeer komen lijkt me waarschijnlijk. Zo zit de wereld nu eenmaal in elkaar. Ontkenning en verdringing in combinatie met een breed gevoelde machteloosheid zijn de ingrediënten van een adembenemende, giftige mix.
Volgens de deskundigen (natuurlijk ook maar een mening) wordt het langzamerhand duidelijk dat we een onderscheid moeten maken tussen bosbranden en megabranden. De laatste zijn nieuw en verkondigen de klimaatverandering voor iedereen die wil luisteren. De afgelopen vijftig jaar was dat in de ogen van andere deskundigen een handjevol zeloten die hun positie ontleenden aan hun paniekboodschappen. Megabranden kenmerken zich door een combinatie van hitte, droogte en wind. Die combinatie kan van een brand een ramp maken.
Het toeval(?) wil dat mijn zoon, geoloog, zich de laatste tijd intensief bezighoudt met het klimaat van lang geleden. Hij bestudeert de rol van onder meer varens bij de megabranden die aan het einde van het Triastijdperk de Aarde in de as legden, zo’n 200 miljoen jaar geleden. Dat einde wordt gelinkt aan een periode van massale uitsterving. Het was een helse periode met talrijke megabranden. Het is te lang geleden voor het trekken van lessen, maar het geeft wel te denken. De recente publicatie van zijn werk (samen met een groot team van deskundigen) trok meer dan gemiddeld de aandacht van publieksmedia. (Continental-scale fern savannah wildfires during end-Triassic greenhouse warming, Nature Geoscience 2026)
5. Wildberries onder vuur
Rusland heeft zijn eigen Amazon. Wildberries. Het blijkt een belangrijke rol te spelen in de voorziening van militaire producten voor het Russische leger. Met name voor vrijwilligers die hun eigen uitrusting moeten meebrengen. Oekraïne heeft sinds kort nu ook de talrijke distributiecentra van het verkoopplatform tot legitiem doelwit van drone-aanvallen verklaard.
De deskundigen stellen vragen bij de rechtsgronden van deze acties. Ik denk dat de deskundigen dan nog heel veel andere militaire activiteiten tegen het licht kunnen houden. Het is een beetje de papieren wereld van de indringer die ’s nachts jouw huis binnendringt. Die moet je op een welomschreven en vooral beheerste wijze tot inkeer brengen en vriendelijk verzoeken jouw huis te verlaten. Helaas luistert er in de grote-mensenwereld niemand naar zo’n verzoek.
6. Academische Pabo
Ik weet het, er is een schreeuwend gebrek aan leerkrachten. En het kennisniveau van onze jongeren beweegt in een zorgelijke richting. Dit in tegenstelling tot de leerkrachten die van de Academische Pabo afkomen. Hun kennisniveau ligt hoger dan dat van de standaard-Pabo onderwijzer. Gek eigenlijk. Zij kunnen de neerwaartse trend van de vaderlandse scholier blijkbaar ook niet ombuigen. Dat zou toch voorop moeten staan in het onderwijsbeleid.
Ooit was het systeem overzichtelijk. Als je op de lagere school les wilde geven dan ging je naar de kweekschool. Meestal volgend op een mulo-opleiding. De kweekschool werd in 1968 pedagogische academie en in 1985 Pabo (Pedagogische Academie voor het Basisonderwijs) wat in ieder geval een cosmetische verbetering was. Toen de belangstelling voor de Pabo-opleiding begon terug te lopen, met name de mannen lieten het steeds meer afweten, werd er een nieuwe gepleegd. De Pabo-opleiding kon gecombineerd worden met een universitaire graad. De onderwijzer kon een officiële titel scoren. Sindsdien vereist inzicht in alle opties om met een diploma voor de klas te mogen staan op zich al een academisch niveau. Het is duidelijk dat ons onderwijssysteem in de problemen is. Te vaak wordt er veranderd en aangepast, zonder dat de voorzieningen mee worden genomen. Onderwijsraad, inspectie en de opleidingen (vakbonden) hebben een moeizame verstandhouding.
De Inspectie voor het Onderwijs heeft in 2025 voor het eerst een (beperkt) kwaliteitsonderzoek uitgevoerd. Slechts een handjevol Pabo’s voldoet op papier aan alle wettelijke eisen die bepalen wat een afgestudeerde leraar moet kennen en kunnen. Van de 47 onderzochte voltijd opleidingen om leraar te worden zijn er slechts 4 die álle eisen hebben verwerkt, zo blijkt. Voor het onderzoek is een analyse gemaakt van 47 voltijdsroutes (jargon) die leiden tot het leraarschap in het primair onderwijs. Uit de resultaten blijkt dat er een groot onderling verschil is tussen de curricula van voltijdsroutes. Inspecteur-generaal Oppers roept op tot een ‘reparatie van het stelsel’. ‘De verschillen in wat leraren tijdens hun opleiding meekrijgen, hebben directe gevolgen voor scholen en voor de kwaliteit van het onderwijs.’ De inspectie sluit daarmee aan bij een eerdere oproep van de Onderwijsraad die de regering adviseert. De leerkrachten zien de bui al weer hangen. Weten ze in de hoek van de Academische Pabo nu nog niet hoe je het basisonderwijs moet verbeteren?
In het NRC-artikel staat Sem Thuis centraal. Een aardige en enthousiaste knaap die vol verwachting de lens in kijkt. Hij gaat de universitaire Pabo-opleiding volgen. Sem wil straks graag in de bovenbouw lesgeven. Het lijkt hem leuk om een musical te maken met groep acht. Er is goede wil en er zijn dromen. Wat wil je nog meer? Hoe je met procenten moet omgaan.
7. Lijkenpikkerij
Gunther von Hagens (81 jaar) is overleden en nu is het de vraag of hij ook in plakjes wordt gesneden. Bij leven had hij al laten weten daar geen bezwaar tegen te hebben. Anatoom Hagens introduceerde in 1977 een geheel nieuwe techniek (plastinatie) om van overledenen stabiele en duurzame standbeelden te maken, bij voorkeur huidloos zodat je ongeneerd naar binnen kunt gluren. En natuurlijk kwamen de voyeurs bij bosjes. De rondreizende Body Worlds tentoonstelling werd een megasucces.
Ik moet daar direct aan toevoegen dat de met plastinatietechniek geproduceerde preparaten van lichamen en lichaamsonderdelen een zegen waren voor de opleiding van medici. Maar ik durf wel toe te geven dat ik moeite heb met de vulgarisering van het mensenlichaam voor geldelijk gewin.
Overigens heb ik in 1952 zelf op jeugdige leeftijd met open mond een wat minder degelijk geprepareerde walvis mogen bekijken. Opgebaard op een treinwagon in Hilversum. Het
was een Gewone Vinvis, een vrouwtje, met een lengte van 23 meter, dat op 18 september 1951 in de buurt van de Lofoten (Kaap Haroy) was geschoten en dat vervolgens door 200 man was ontdaan van haar ingewanden en volgespoten met 7000 liter formaline. Een ideetje van een rijke Deen die met het dier goede sier en geld wilde maken. Mevrouw Haroy, zo ging ze heten, woog bij leven 60.000 kg. Ze werd op het onderstel van een treinwagon geladen en kwam op 16 september 1952 bij Oldenzaal ons land binnen. Toen had ze er al een succesvolle reis opzitten door Denemarken, Noorwegen, Zweden, Duitsland en Zwitserland. Er waren 3 miljoen kijkers gekomen en onze miljonair liep dan ook aardig binnen. 25 jaar later opende Gunther von Hagens een geheel nieuwe after-life-wereld.
8. Kunstmatige Intelligentie,
hoe moet het verder, hoe gaat het verder?
Otto Scharmer is verbonden aan de Amerikaanse MIT School of Management. Zijn onderzoek richt zich op het gebruik van AI. Hij onderscheid drie vormen van intelligentie. De eerste is de AI-intelligentie op basis van enorme hoeveelheden bestaande teksten en data. Chatbots e.d. kijken per definitie terug. Zo kunnen de taalmodellen niet echt iets nieuws laten ontstaan. Dat vraagt om menselijke “handelingskracht”. Daar is een andere vorm van intelligentie voor nodig: organische intelligentie (OI). AI hoort bij het hoofd, OI ontstaat in het lijf, in lichamelijk contact met de fysieke wereld. AI kan empathie hooguit simuleren. De derde vorm is source intelligence (SI). Scharmer omschrijft het als de intelligentie die nodig is om aan te voelen wat er wil ontstaan. Hoe je een toestand laat ontstaan die er nog niet is; een collectief fenomeen.
Scharmer erkent dat AI ons veel te bieden heeft. Misschien wel te veel. Het echte gevaar van AI is niet dat machines op ons gaan lijken maar dat wij op machines gaan lijken. We verleren langzaam essentiële menselijke vermogens doordat we ons denken en onze creativiteit steeds verder uitbesteden aan machines. MIT-onderzoek laat zien dat wie AI gedachteloos gebruikt, aantoonbaar zijn creatieve vermogens verliest.
Een paar pagina’s verder is de filmregisseur Steven Soderberg aan het woord. Hij was er vroeg bij met AI. Een opmerkelijke uitspraak: “De hoeveelheid werk die je moet verrichten om iets er niet uit te laten zien als AI, leidt ertoe dat je denkt: misschien moeten we dit gewoon live opnemen, dan krijgen we sneller een resultaat waar we tevreden mee zijn.” En ook: “Ik heb geprobeerd AI grappen te laten schrijven, maar dat kan het gewoon niet. De sleutel tot goede humor is juist dat iets niet voor de hand ligt.” Zo zit AI inderdaad niet in elkaar.
We staan nog maar aan het begin van een revolutie, ten goede en ten kwade, zoals altijd. En zoals altijd zijn de stuwende krachten dominant. Zij hebben het initiatief, de rest van de wereld moet zich met meer of minder inspanning proberen te handhaven. De beloftes zijn sensationeel. Dat belooft dus niet veel goeds.
Nawoord
Tot zover mijn duik in de NRC van 29 juli 2026. Ik zou willen zeggen, vrees niet maar wees waakzaam. Heel waakzaam.
Gerard van de Schootbrugge, 6 augustus 2026
